In Baarlo worden de doden begraven met hun voeten richting Blokzijl In Baarlo worden de doden begraven met hun voeten richting Blokzijl
Steven: „Ik blijf vrijwilliger en als de nood aan de man komt, kan ik bijspringen."
Aan de Kuinderdijk, op een duin, ligt al sinds begin 1300 een begraafplaats. Eerst katholiek, met een kapel die in 1825 tijdens de watersnood wegspoelde, later eigendom van de Protestantse Gemeente Blokzijl. Een klok in een stoel spreekt als de dodenakker een nieuwe bewoner krijgt; gemiddeld is dat zo'n vier keer per jaar. Steven: „In Baarlo worden de doden begraven met hun voeten richting Blokzijl en komt de gedenksteen met opschrift naar het pad. Als ze rechtop zouden gaan zitten, zien ze naar het oosten, naar het stadje."
Steven is sinds 2014 beheerder, net als zijn vader ooit. Verantwoordelijk zijn is best een klus. De Jonge houdt alle administratie bij, heeft contact met begrafenisondernemers, maakt met een ploeg van twaalf mannen de graven en is aanspreekpunt. Allemaal vrijwillig, hoewel daar bij uitvaarten een kleine vergoeding tegenover staat. Theo neemt dat allemaal over. Twee van de vrijwilligers Jan en Henk, stoppen, ook na meer dan 20 jaar met hun inzet voor de begraafplaats.
 
Kraaien
De komende en de gaande beheerder zitten op een middag deze week bij hun 'kantine', de kleine schuur waar het gereedschap staat. De zon piekt door het grijs en beschijnt een kleine haan die op de begraafplaats rondloopt en die net doet alsof het kerkhof van hem is. Regelmatig staat de gevleugelde heer stil om hartstochtelijk te kraaien. De doden malen er niet om, de levenden evenmin.
„Die haan is van de buurman", zegt Theo. Hij wordt er niet anders van.
Plots stuift het beest weg. Alsof de dood hem op de hielen zit.
De mannen blazen uit. Even schaften. De Zuiderzee is al negen decennia weg, maar het zeewindje is toch fris. Op de wand van het bouwwerkje zijn wat oude kistgrepen geschroefd en ook de klink is een fraai vormgegeven ijzeren handvat, ooit vastgehouden door een verdrietige nabestaande die waarschijnlijk ook al onder het gras ligt.
 
Knekelbedje
Hier vinden de doden al 700 jaar rust. Geruimd wordt er nooit. Als er een graf wordt gedolven, komt er van alles boven de grond en ook na een forse bui geeft de bodem resten vrij. Wervels, ribben, kootjes, stukjes schedel: ze gaan in de knekelput en na verloop van tijd worden ze respectvol herbegraven. Het is niet bekend hoeveel mensen hier rusten, maar het moeten er minstens duizend zijn. Vroeger ging het van de vierde klas, voor paupers, Zuiderzeedrenkelingen en veel kinderen, tot de eerste klas. Dat is al lang niet meer zo. In de dood is iedereen eender.
Als er een nieuw graf komt, wordt het oude geschud. Het gebeente van een verre voorganger leggen de vrijwilligers, samen met de resten die gevonden worden, keurig op de bodem van de laatste rustplaats, waarna de dode er bovenop wordt gelegd. Veel 'bewoners' van de dodenakker van Baarlo liggen op een knekelbedje van hun voorouders.
De heren zijn druk met het bijwerken van een vers graf en over een paar dagen vindt er weer een uitvaart plaats. De mannen zetten de  graven uit. Vaak moeten er zerken wijken, omdat een kleine graafmachine er anders niet bij kan. Veel vrijwilligers reserveerden al een graf voor als het aardse overgaat in de eeuwigheid. „Hè, wil je niet over mijn graf lopen", klinkt het dan soms.
 
Voldoening
Er is zelfs iemand die al een steen heeft liggen, maar zelf nog springlevend is. het zware ding kon niet nog een keer verhuisd worden. Waarom niet alvast klaarleggen. Het mocht, bij hoge uitzondering.
Steven: „Het geeft voldoening om dit werk te doen. Het zorgt ook voor rust in het hoofd als we zo bezig zijn. Het is hier prachtig. Ach, en de dood? We komen allemaal een keer aan de beurt. We weten niet wat er gebeurt."
Theo is de nieuwe beheerder in Baarlo.
„Steven vroeg mij. Ik ben sinds een jaar vrijwilliger. Ik hoefde er niet lang over na te denken. Het combineren met mijn werk lukt en ik vind het fijn om wat voor de gemeenschap te kunnen doen. Het klinkt gek, maar dit werk geeft mij energie. Het is hier erg mooi en verstild. Je weet dat je echt wat kunt betekenen voor iemand anders en ja, ook ik en mijn partner hebben al een plekje uitgezocht, daar onder de boom."
De begraafplaats in Baarlo is op zaterdag 12 september open tijdens Open Monumentendag.
 
      Eelco Kuiken


 
terug